Alevilik - Müzik İlişkisine Yönelik Fenomenolojik Bir Yaklaşım (Tunceli Örneği)

Main Article Content

Aziz ERDOĞAN
munzur üniversitesi

N. Oya LEVENDOĞLU

Cenk GÜRAY
HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ
Atıf: Erdoğan, Aziz - Levendoğlu, N. Oya - Güray, Cenk. "Alevilik - Müzik İlişkisine Yönelik Fenomenolojik Bir Yaklaşım (Tunceli Örneği)". Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi /96 (2020): 81-116. .

Zotero Mendeley EN EndNote

Özet

ÖzBu çalışmanın amacı, Alan Merriam’ın “Müzik kültürel olarak anlam yüklü sesler içinde kalıplaşmışbir etkinlikler, düşünceler ve nesneler bütünüdür” görüşünü fenomenolojik bir yaklaşımdan hareketlegeleneksel müzikler açısından ele almak ve bu doğrultuda geleneksel Alevi müziğinin; yapısal,simgesel nitelikleri ve icra biçimleri bağlamında ne gibi özellikler taşıdığını anlamaya çalışmaktır.Bu amaçla, yazılı kaynaklarda yer alan veri setinin dışında çocukluğundan beri cemlerde zakirlikve dedelik yapan, dolayısıyla simge anlam ilişkisinin gelenekteki kurgulanma biçimini yakındandeneyimlemiş olan, Tunceli’nin Ovacık ilçesine bağlı Koyungölü köyünde ikamet eden Celâl AliAbbas Ocağı dedelerinden Zeynel (Batar) Dede (70) çalışmanın en önemli veri kaynağı olmuştur.Kendisiyle Aralık 2019’da Alevilik ve müzik ilişkisine yönelik derinlemesine görüşmelergerçekleştirilmiştir. Yapılan görüşmeler tematik olarak betimlenmiş ve beliren temalar kapsamındabu müziğin anlam boyutu aydınlatılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın müzik analizlerine dayanan kısmıiçin Zeynel Dede’den derlenen Zazaca sözlü Şah Hatayi deyişi örneğinden yola çıkılmış ve Aleviliğeözgü simgelerin, müziğin yapısal unsurları ile kurduğu anlamsal ilişki, bu deyiş üzerinden analizedilmiştir.Çalışmanın sonuç kısmında yazılı kaynaklardaki verilerin haricinde Zeynel Dede örneğinden hareketleAlevilikteki Hak-Muhammet-Ali, Yol, Hızır, Ehlibeyt, Pir, Mürşit, Kerbela, vb. simgelerin müziklekurduğu ilişkilerin algılanma biçimleri bağlamında ortak bir tarih algısının müzik aracılığıyla inşaedilen gösterenleri olarak önem kazandığı görülmüştür. Bu bağlamda simgelerin müzikle kurduğuilişki bakımından, kalıplaşan bir takım ifade biçimlerine dönüştüğü ve böylesi bir yansımanıngeçmişten günümüze aktarılan kültürel bakiyeye, simge-algı ve anlam dünyası üçgeninde ontolojikbir boyut kazandırdığı anlaşılmıştır.Anahtar Kelimeler: Alevilik, Müzik, Fenomenoloji, Alevlikte Zaman, Simge, Anlam

Article Details