Kaşgarlı Mahmut’un Divanu Lügâti’t-Türk Adlı Eserinde Yer Alan Ölçü Birimleri

Main Article Content

Yermukhamet MARALBEK
El-Farabi Kazak Milli Üniversitesi ve A.Baytursınov Dili Bilimi Enstitüsü’nün Ortak Eğitim Programının Doktora öğrencisi

Muhammet KOÇAK
Gazi Üniversitesi
Atıf: Maralbek, Yermukhamet - Koçak, Muhammet. "Kaşgarlı Mahmut’un Divanu Lügâti’t-Türk Adlı Eserinde Yer Alan Ölçü Birimleri". Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi 0/88 (2018): . .

Zotero Mendeley EN EndNote

Özet

Kaşgarlı Mahmut’un Divanu Lügati’t-Türk adlı eseri, Türk topluluklarının dilini, tarihini, yaşantısınıanlatan eşi benzeri olmayan bir çalışmadır. Sözlük bilimi üzerine çalışan araştırmacılar tarafından bu eser, pek çok bilim dalının yaptığı çalışmalarda çeşitli konularda yararlandığı bir referans kaynağı olarak görülürken eserin bünyesinde daha da incelemesi gereken pek çok konu olduğu değerlendirilmektedir. Bu konulardan biri de Türk dilinde eserin vücut bulduğu dönemde kullanılan ölçüleri bildiren kelimelerdir. Sözlükte eski ve orta yüzyıllarda kullanılan ölçü isimleri hakkında dikkate değer birçok bilgi mevcuttur. Biz bu makalemizde ölçü isimlerini boyut kategorisi kapsamında araştırarak onların leksik-semantik özelliklerini ve görevini belirtmeyi amaçladık. Makalede ölçü isimleri ağırlık, mesafe, ücret gibi farklı semantik gruplara ayrılarak her dildeki semantik özellikleri belirtilerek tahlil etmeye çalışacağız. Ayrıca vücut organları adlarının ölçü birimlerine dönüş sürecinin ve bu dönüşümün tabii yollarının konuya destek olacağı kanaatindeyiz. Modern Kazakça ile orta yüzyıl (10. ve 12. yy.) Türkçesinin tarihi sürekliliği, genetik bakımından akrabalığını ispat etmektedir. Ayrıca kendi zamanında orta Türkçe döneminin boyut-ölçü anlamlarını bildiren dilsel birimlerce zengin, kuvvetli bir dil olduğu görülmektedir. Sözcükleri incelerken başvurulan boyut kategorisi de orta Türkçe dönemini önemli bir bölümü olarak bu çalışma ile ortaya konulmaya çalışılacaktır. Böylece Türk dili ve Türk kültürü üzerine yapılan pek çok araştırmada referans kaynak olarak kullanılan Divanu Lügati’t-Türk’ün dil bilim çalışmalarında da önemli bir kaynak olduğunu yeni bir vesile ile ortaya koymuş olacaktır.

Article Details